خانه / قرآن / تنها چاره ی کار ، لطف خداوند است !

تنها چاره ی کار ، لطف خداوند است !

خداوند مالک حقیقى همه چیز در همه وقت است، ولى مالکیّت او در روز قیامت و معاد جلوه‏ى دیگرى دارد در آن روز تمام واسطه‏ها و اسباب قطع مى‏شوند.

نسبت‏ها و خویشاوندى‏ها از بین مى‏رود. مال و ثروت و فرزندان، ثمرى ندارند. بستگان و نزدیکان نیز فایده‏اى نمى‏رسانند. نه زبان، اجازه عذر تراشى دارد و نه فکر، فرصت تدبیر. تنها راه چاره لطف خداوند است که صاحب اختیار آن روز است.

 


الحمد لله رب العالمین

مالک حقیقى کیست؟

مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ (حمد۴)(خدایى که) مالک روز جزاست.

در اینجا تعبیر به” مالکیت خداوند” شده است، که نهایت سیطره و نفوذ او را بر همه چیز و همه کس در آن روز مشخص مى‏کند، روزى که همه انسانها در آن دادگاه بزرگ براى حساب حاضر مى‏شوند، و در برابر مالک حقیقى خود قرار مى‏گیرند، تمام گفته‏ها و کارها و حتى اندیشه‏هاى خود را حاضر مى‏بینند، هیچ چیز حتى به اندازه سر سوزنى نابود نشده و به دست فراموشى نیفتاده است، و اکنون این انسان است که باید بار همه مسئولیت هاى اعمال خود را بر دوش کشد، حتى در آنجا که خود فاعل نبوده، بلکه بنیانگذار سنت و برنامه‏اى بوده است، باز باید سهم خویش را از مسئولیت بپذیرد.

مالکیّت خداوند، حقیقى است و شامل احاطه و سلطنت است، ولى مالکیّت‏هاى اعتبارى، از سلطه‏ى مالک خارج مى‏شود و تحت سلطه‏ى واقعى او نیست.

این مالکیت خدا نتیجه خالقیت و ربوبیت است، آن کس که موجودات را آفریده و تحت حمایت خود پرورش مى‏دهد، و لحظه به لحظه فیض وجود و هستى به آنها مى‏بخشد، مالک حقیقى موجودات است.

اعتقاد به روز رستاخیز، و ایمان به آن دادگاه بزرگ که همه چیز در آن بطور دقیق مورد محاسبه قرار مى‏گیرد، اثر فوق العاده نیرومندى در کنترل انسان در برابر اعمال نادرست و ناشایست دارد، و یکى از علل جلوگیرى کردن نماز از فحشاء و منکرات همین است که نماز انسان را هم بیاد مبدئى مى‏اندازد که از همه کار او با خبر است و هم بیاد دادگاه بزرگ عدل خدا

 

اما با آنکه خداوند مالک حقیقى همه چیز در همه وقت است، ولى مالکیّت او در روز قیامت و معاد جلوه‏ى دیگرى دارد در آن روز تمام واسطه‏ها و اسباب قطع مى‏شوند. «تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبابُ» (بقره، ۱۶۶) نسبت‏ها و خویشاوندى‏ها از بین مى‏رود. «فَلا أَنْسابَ بَیْنَهُمْ»). مؤمنون، ۱۰۱)

مال و ثروت و فرزندان، ثمرى ندارند. «لا یَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ» (شعراء، ۸۸) بستگان و نزدیکان نیز فایده‏اى نمى‏رسانند. «لَنْ تَنْفَعَکُمْ أَرْحامُکُمْ» (ممتحنه، ۳) نه زبان، اجازه عذر تراشى دارد و نه فکر، فرصت تدبیر. تنها راه چاره لطف خداوند است که صاحب اختیار آن روز است.

 

به تعبیر دیگر

انسان در این دنیا گاه به کمک دیگرى مى‏شتابد، با زبانش از او دفاع مى‏کند، با اموالش از او حمایت مى‏نماید، با نفرات و قدرتش به کمکش برمى‏خیزد، و گاه با طرحها و نقشه‏هاى گوناگون، او را زیر پوشش حمایت خود قرار مى‏دهد.

 

ولى آن روز هیچ یک از این امور وجود ندارد،

و به همین دلیل هنگامى که از مردم سؤال شود لِمَنِ الْمُلْکُ الْیَوْمَ”حکومت امروز از آن کیست”؟! مى‏گویند:

لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ:”  براى خداوند یگانه پیروز است!” (سوره مؤمن آیه ۱۶).

اعتقاد به روز رستاخیز، و ایمان به آن دادگاه بزرگ که همه چیز در آن بطور دقیق مورد محاسبه قرار مى‏گیرد، اثر فوق العاده نیرومندى در کنترل انسان در برابر اعمال نادرست و ناشایست دارد، و یکى از علل جلوگیرى کردن نماز از فحشاء و منکرات همین است که نماز انسان را هم بیاد مبدئى مى‏اندازد که از همه کار او با خبر است و هم بیاد دادگاه بزرگ عدل خدا.

در حدیثى از امام سجاد (علیه السلام) مى‏خوانیم:

«کان على بن الحسین اذا قرء مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ یکررها حتى یکادان یموت‏» : هنگامى که به آیه” مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ” مى‏رسید، آن قدر آن را تکرار مى‏کرد که نزدیک بود روح از بدنش پرواز کند.( تفسیر نور الثقلین جلد اول صفحه ۱۹)

اما کلمه” یَوْمِ الدِّینِ“:

لفظ «دین» در معانى گوناگون به کار رفته است:

الف: مجموعه‏ى قوانین آسمانى. «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ» (آل عمران، ۱۹)

ب: عمل و اطاعت. «لِلَّهِ الدِّینُ الْخالِصُ» (زمر، ۳)

ج: حساب و جزا. «مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ» «یَوْمِ الدِّینِ» در قرآن به معناى روز قیامت است که روز کیفر و پاداش مى‏باشد. «یَسْئَلُونَ أَیَّانَ یَوْمُ الدِّینِ» (ذاریات، ۱۲)

 

قیامت

مى‏پرسند روز قیامت چه وقت است؟

قرآن در مقام معرّفى این روز، چنین مى‏فرماید: «ثُمَّ ما أَدْراکَ ما یَوْمُ الدِّینِ. یَوْمَ لا تَمْلِکُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَیْئاً وَ الْأَمْرُ یَوْمَئِذٍ لِلَّهِ» (انفطار، ۱۸ ۱۹)

(اى پیامبر!) نمى‏دانى روز دین چه روزى است؟ روزى که هیچ کس براى‏کسى کارآیى ندارد و آن روز تنها حکم و فرمان با خداست.

و نیز در حدیثى از امام صادق (علیه السلام) مى‏خوانیم که فرمود: یَوْمِ الدِّینِ، روز حساب است.( مجمع البیان ذیل آیه مورد بحث.)

«مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ» نوعى انذار و هشدار است، ولى با قرار گرفتن در کنار آیه‏ى «الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» معلوم مى‏شود که بشارت و انذار باید در کنار هم باشند. نظیر آیه شریفه دیگر که مى‏فرماید: «نَبِّئْ عِبادِی أَنِّی أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِیمُ. وَ أَنَّ عَذابِی هُوَ الْعَذابُ الْأَلِیمُ» (حجر، ۴۹ ۵۰) به بندگانم خبر ده که من بسیار مهربان و آمرزنده‏ام، ولى عذاب و مجازات من نیز دردناک است.

همچنین در آیه دیگر خود را چنین معرّفى مى‏کند: «قابِلِ التَّوْبِ شَدِیدِ الْعِقابِ» ( غافر، ۳)

خداوند پذیرنده‏ى توبه مردمان و عقوبت کننده‏ى شدید گناهکاران است.

 

در اوّلین سوره‏ى قرآن، مالکیتَ خداوند عنوان شده است، «مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ» و در آخرین سوره، مَلِکیت او. «مَلِکِ النَّاسِ»

 

پیام‏های آیه:

۱ـ  خداوند متعال، از جهات مختلف قابل عبادت است و ما باید حمد و سپاس او را به جا آوریم. به خاطر کمال ذات و صفات او که«الله» است، به خاطر احسان و تربیت او که«رَبِّ الْعالَمِینَ»است و به خاطر امید و انتظار رحم و لطف او که«الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» است و به خاطر قدرت و هیبت او که«مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ»  است.

۲ـ قیامت، پرتوى از ربوبیّت اوست. «رَبِّ الْعالَمِینَ» «مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ»

۳ـ قیامت، جلوه‏اى از رحمت خداوند است. «الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ»

درباره محمد غفاری

محمد غفاری
رفتن به بالا